Op 23 september presenteerde STECR de nieuwe Werkwijzer Verslaving & Werk. Het is geen opfrisbeurt van de oude versie, maar een volledig nieuwe opzet. Waar de vorige werkwijzer vooral ging over begeleiding en maatregelen als het al mis is, kijkt deze verder naar voren: naar preventie, vroeg signaleren en goede samenwerking tussen werkgever, bedrijfsarts en behandelaar.
Wat mag je als werkgever vragen, en wat niet? Waar ligt je verantwoordelijkheid, en waar stopt die? De werkwijzer geeft daar nu een actueel antwoord op, en laat zien hoe je het in de praktijk aanpakt.
Waarom een nieuwe werkwijzer?
Bijna 17 procent van de werkenden drinkt riskant en 11,5 procent gebruikt drugs. Alcoholgebruik alleen al kost jaarlijks bijna 2,9 miljoen verzuimdagen (bron: Trimbos-instituut, Middelengebruik en werk, 2023).
De kenniskring achter de werkwijzer constateert dat middelengebruik en intensief internetgebruik steeds normaler worden, ook op het werk. Daarmee groeit het risico op verslaving. Tegelijk zijn veel werkgevers handelingsverlegen: ze zien dat er iets speelt, maar weten niet wat ze mogen en moeten doen.
Wat er verandert
Preventie en vroeg signaleren staan voorop. De werkwijzer vraagt werkgevers om niet te wachten tot iemand disfunctioneert. Een goed ADM-beleid (alcohol, drugs en medicijnen) rust op vier pijlers: regelgeving en procedures, training en voorlichting, hulpaanbod bij problematiek, en borging en sancties. Belangrijk: beleid moet leven. Een document dat pas uit de kast komt als er een incident is, werkt niet.
Gokken en gamen horen er nu bij. Gedragsverslavingen krijgen een eigen plek. Ze zijn op het werk minder zichtbaar dan alcohol of drugs, maar hebben wel degelijk impact: concentratieverlies, terugtrekken, geldproblemen. De werkwijzer adviseert om ook hiervoor beleid te maken, volgens dezelfde vier pijlers.
Privacy is scherper uitgewerkt. Als werkgever mag je een medewerker niet vragen naar middelengebruik, en die informatie ook niet vastleggen, zelfs niet als hij het zelf vertelt. Zelf testen op alcohol of drugs mag je als werkgever alleen bij een klein aantal wettelijk aangewezen beroepen, zoals piloten en machinisten. Binnen een begeleidingstraject ligt dat anders: daar testen wij als begeleider, in overleg met de medewerker en de werkgever, als onderdeel van de afspraken rond het herstel. Wat je wél mag, en zelfs moet: het functioneren bespreken en onderzoeken waarom iemand minder presteert dan voorheen.
Rollen zijn duidelijker afgebakend. De leidinggevende voert het gesprek als werkgever, niet als hulpverlener. Diagnose en behandeling zijn voor de bedrijfsarts en de zorgprofessionals die hij inschakelt. De werkwijzer benadrukt daarom de samenwerking tussen werkgever, bedrijfsarts en behandelaar, ook tijdens re-integratie.
Grenzen blijven bestaan. Verslaving aan alcohol of drugs wordt in het arbeidsrecht als ziekte gezien. Maar de werkwijzer is ook helder: hulp heeft grenzen, en bij disfunctioneren dat niet door de vingers gezien kan worden, heb je als werkgever mogelijkheden om in te grijpen. Voorwaarde is wel dat je kunt laten zien wat je hebt gedaan om de medewerker te helpen.
Wat betekent dit voor jou als werkgever?
In de praktijk komt het neer op vier vragen:
- Heb je een ADM-beleid dat leeft? Met heldere afspraken, voorlichting voor leidinggevenden en medewerkers, en een route naar hulp. Betrek de bedrijfsarts en de OR, en maak het onderdeel van je arbo- en verzuimbeleid.
- Weten je leidinggevenden hoe ze signalen herkennen? Denk aan wisselend functioneren, verzuim op vaste dagen of plotselinge geldzorgen.
- Durven ze het gesprek aan te gaan? De werkwijzer zet het goede gesprek centraal: praten over functioneren en gedrag, niet over gebruik. Duidelijk over verwachtingen, zonder te oordelen.
- Is de route naar hulp kort? Hoe sneller iemand bij de juiste zorg terechtkomt, hoe groter de kans op behoud van werk.
Wat STECR nu vastlegt, doen wij al jaren
Be-Responsible leverde input voor de werkwijzer, met name over de signalen en de begeleiding bij gedragsverslavingen. Stephan Roelofs wordt in de verantwoording genoemd als een van de meelezers. Dat is geen toeval: onze aanpak loopt al jaren langs dezelfde lijn.
Met Be-Responsible Total Care brengen we de hele keten samen: van ADM-beleid en voorlichting, via het gesprek en begeleiding, tot werkgerichte behandeling bij ArboFit GGZ. Eén aanspreekpunt, korte lijnen, en werk als onderdeel van het herstel.
Veelgestelde vragen
Mag ik een medewerker vragen of hij drinkt of drugs gebruikt?
Nee. Als werkgever mag je een medewerker niet vragen naar middelengebruik, en die informatie ook niet vastleggen, zelfs niet als hij het zelf vertelt. Je mag en moet wel het functioneren bespreken en onderzoeken waarom iemand minder presteert dan voorheen.
Mag ik als werkgever testen op alcohol of drugs?
Alleen bij een klein aantal wettelijk aangewezen beroepen, zoals piloten en machinisten. Binnen een begeleidingstraject ligt dat anders: daar kan de begeleider testen, in overleg met de medewerker en de werkgever, als onderdeel van de afspraken rond het herstel.
Kan ik een medewerker met een verslaving ontslaan?
Verslaving aan alcohol of drugs wordt in het arbeidsrecht als ziekte gezien. Bij disfunctioneren dat niet door de vingers gezien kan worden, heb je als werkgever wel mogelijkheden om in te grijpen. Voorwaarde is dat je kunt laten zien wat je hebt gedaan om de medewerker te helpen.
Wat is de rol van de bedrijfsarts bij verslaving?
De leidinggevende voert het gesprek als werkgever, niet als hulpverlener. Diagnose en behandeling zijn voor de bedrijfsarts en de zorgprofessionals die hij inschakelt. De STECR-werkwijzer benadrukt de samenwerking tussen werkgever, bedrijfsarts en behandelaar, ook tijdens re-integratie.
Twijfel je over een situatie? Bel ons
Een werkwijzer geeft richting, maar elke situatie is anders. Twijfel je of je iets moet zeggen tegen een medewerker, wat je mag vragen of hoe je het gesprek voorbereidt? Bel onze helpdesk. Je krijgt een deskundige aan de lijn die dagelijks met dit soort vragen werkt. Vertrouwelijk en zonder verplichtingen.
Bel de helpdesk: 035 750 50 16
Bekijk hoe Be-Responsible Total Care werkt.
STECR Werkwijzer Verslaving & Werk, versie juli 2026. Verkrijgbaar via stecr.nl.
Inhoudelijk gecontroleerd door Stephan Roelofs, oprichter en directeur van Be-Responsible en meelezer van de STECR Werkwijzer Verslaving & Werk.